Του Γεωργίου Κισσανδράκη
Μέλους της Διοικούσας Επιτροπής του Κόμματος Πειρατών Ελλάδας
Ο αυταρχισμός δεν εμφανίζεται πλέον με στολές, τανκς και βίαιη κατάλυση των θεσμών. Στον 21ο αιώνα προχωρά σταδιακά, με πρόσχημα την «ασφάλεια», την «προστασία των παιδιών», την «προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων», την «καταπολέμηση της παραπληροφόρησης» ή την «τεχνολογική πρόοδο». Μαζική συλλογή δεδομένων, βιομετρική αναγνώριση, ψηφιακές ταυτότητες, αλγόριθμοι και αυτοματοποιημένη παρακολούθηση δημιουργούν μια νέα αρχιτεκτονική εξουσίας.
Με τον όρο «φασιστοποίηση» της Ευρωπαϊκής Ένωσης» δεν ισχυρίζομαι ότι αποτελεί σήμερα φασιστικό καθεστώς. Περιγράφω μια διαδικασία αυταρχικής διολίσθησης, όπου διευρύνονται συνεχώς οι εξουσίες του κράτους να γνωρίζει, να καταγράφει, να παρακολουθεί και να επιβάλλει. Το ανησυχητικό δεν είναι μόνο κάθε μεμονωμένο μέτρο, αλλά το συνολικό θεσμικό οικοδόμημα που διαμορφώνεται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Chat Control. Η προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική κακοποίηση είναι αυτονόητος στόχος. Αυτό όμως δεν δικαιολογεί σε καμία περίπτωση τη δημιουργία νομικής και τεχνικής υποδομής για μαζική, αυτοματοποιημένη σάρωση ιδιωτικών επικοινωνιών χωρίς συγκεκριμένη υποψία τέλεσης αδικήματος, χωρίς εισαγγελική εντολή, καταργώντας το τεκμήριο της αθωότητας και το απόρρητο των επικοινωνιών.
Εξίσου ανησυχητική υπήρξε η θεσμική μεθόδευση. Αφού το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε απορρίψει την παράταση της εξαίρεσης από το ePrivacy, το Συμβούλιο (δηλαδή οι κυβερνήσεις) επανέφερε την πρόταση σε δεύτερη ανάγνωση και μάλιστα ως «κατεπείγουσα». Έτσι, για να απορριφθεί απαιτούνταν πλέον απόλυτη πλειοψηφία 360 ευρωβουλευτών. Στις 9 Ιουλίου 2026, 314 ευρωβουλευτές ψήφισαν υπέρ της απόρριψης, 276 κατά και 17 απείχαν. Παρότι η πλειοψηφία τάχθηκε κατά του μέτρου, αυτό επιβίωσε επειδή δεν συγκεντρώθηκαν οι απαιτούμενες 360 ψήφοι εναντίον του. Η διαδικασία ήταν απόλυτα νομότυπη, αλλά κατέδειξε το πώς διαδικαστικοί μηχανισμοί μπορούν να ανατρέπουν την εμφανή κοινοβουλευτική βούληση.
Τέτοιες πρακτικές διαβρώνουν τη δημοκρατική νομιμοποίηση της Ε.Ε. και ενισχύουν την εντύπωση ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο προωθούν, μέσω θεσμικών τεχνασμάτων, μέτρα που συγκρούονται με τις ίδιες τις διακηρύξεις της Ένωσης περί δημοκρατίας, ελευθεριών και θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Στην πράξη, οι μηχανισμοί αυτοί θεμελιώνουν ένα καθεστώς μαζικής, αδιάκριτης παρακολούθησης χωρίς δικαστικό ένταλμα ή εξατομικευμένη υποψία. Η εμπειρία των ισραηλινών κατασκοπευτικών λογισμικών Pegasus και Predator απέδειξε πόσο εύκολα τέτοια εργαλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για δόλιους σκοπούς. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστέψουμε ότι η θεσμοθέτησή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξαλείφει αυτόν τον κίνδυνο.
Οι ιθύνοντες της χουντικής ΚΥΠ και της ανατολικογερμανικής Στάζι θα ζήλευαν τις δυνατότητες των σημερινών ψηφιακών συστημάτων επιτήρησης. Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι μόνο η παρακολούθηση, αλλά η δημιουργία αποθεμάτων πληροφοριών που μπορούν να αξιοποιηθούν ως kompromat για έλεγχο, εκβίαση και φίμωση ή δίωξη πολιτικών αντιπάλων, αντιφρονούντων, επικριτών, δημοσιογράφων, μελών της Κοινωνίας των Πολιτών. Η συγκέντρωση τέτοιας ισχύος αποτελεί υπαρξιακή απειλή για κάθε δημοκρατία και ενισχύει τον κίνδυνο διολίσθησης σε καθεστώτα κατ’ επίφαση δημοκρατίας, όπως η Ρωσία του Πούτιν, η Τουρκία του Ερντογάν και το Ισραήλ.
Γι’ αυτό απαιτείται η οριστική απόσυρση κάθε κυβερνητικής και κομματικής στήριξης σε τέτοιες πολιτικές και ένας πραγματικός δημοκρατικός μετασχηματισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ξεκινώντας από το εθνικό επίπεδο. Μόνο έτσι θα μπορέσει αυτός ο διακρατικός συνασπισμός να υπηρετήσει την υπόσχεση που έδωσε για την προστασία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των πολιτών.
